Akşam yemeğinde bir kez daha ödev yüzünden yükselen sesler, yatma saatinde bitmek bilmeyen pazarlıklar, söylenen her “hayır”ın ardından kapanan bir kapı… Kliniğimize gelen ebeveynlerin çoğu bu sahneleri anlatırken aynı soruyla gelir: “Yanlış giden ne, ve ben bunu nasıl düzeltebilirim?”

Triple P – Olumlu Annebabalık Programı’nın adı da çoğu zaman tam bu noktada, çocukta belirgin bir davranış sorunu ortaya çıktığında duyulur. Oysa ailelerle çalışırken gördüğümüz şudur: Program, sorunlar büyüdükten sonra başvurulan bir yoldan çok daha fazlasını sunar.

Triple P, ebeveynlerin çocuklarıyla kurdukları ilişkiyi güçlendirmeyi, günlük annebabalık becerilerini geliştirmeyi ve zorlandıkları anlarda daha güvenli ve tutarlı davranabilmelerini amaçlayan çok düzeyli bir ebeveynlik programıdır. İstenmeyen davranışların azalması bu sürecin doğal bir sonucu olabilir; ancak bizim için asıl değişim, ebeveynin kendi annebabalığına duyduğu güvenin büyümesi ve evde yeni bir ilişki dilinin kurulmasıyla başlar.

Peki, bunun için ciddi bir sorun yaşanmasını beklemek gerekir mi? Gerekmez. Çocuğunun içinde bulunduğu gelişim dönemini daha iyi anlamak, anne ve baba olarak ortak bir yaklaşım kurmak ya da her gün yeniden karşılaşılan küçük ama yorucu güçlüklerle daha sağlıklı baş etmek isteyen ebeveynler için Triple P değerlendirilebilecek bir yoldur.

Triple P hangi yaş gruplarına yöneliktir?

Üç yaşındaki bir çocuğun öfke nöbetiyle on beş yaşındaki bir gencin kapattığı kapı aynı şey değildir; ebeveynden beklenen de aynı değildir. Bu nedenle kliniğimizde iki ayrı grup programı uygulanmaktadır.

Çocuğun yaşı değiştikçe ebeveynlikte ihtiyaç duyulan yaklaşım da değişir. Triple P sisteminin çocukluk ve ergenlik dönemleri için ayrı programlar sunmasının temel nedenlerinden biri budur.

Triple P yalnızca davranış sorunu yaşayan aileler için midir?

Hayır. Kliniğimize başvuran ailelerin bir kısmı gerçekten zorlu bir dönemin ortasındadır; ancak pek çoğu yalnızca “Daha iyi bir ebeveyn olabilir miyim?” sorusunun peşindedir. Triple P her iki aileye de alan açar.

Bir ebeveyn bu programa şu nedenlerle başvurabilir:

• Çocuğuyla daha yakın ve olumlu bir ilişki kurmak
• Sınır koyarken hem kararlı hem sakin kalabilmek
• Evde tekrarlayan çatışmaların nereden beslendiğini anlamak
• Kendi öfkesini ve tepkilerini daha iyi düzenlemek
• Anne ve baba olarak aynı dili konuşabilmek

Ailelerle çalışırken gördüğümüz en önemli dönüşümlerden biri, ebeveynin “Çocuğumda ne sorun var?” sorusunun yanına “Bu dönemi ebeveyn olarak nasıl daha sağlıklı yönetebilirim?” sorusunu da koyabilmesidir. Değişim çoğu zaman bu ikinci soruyla başlar.

Olumlu annebabalık ne anlama gelir?

Olumlu annebabalık denildiğinde ebeveynlerin aklına çoğu zaman ilk olarak çocuğa her istediğini veren, hiç “hayır” demeyen bir tablo gelir ve bu düşünce haklı bir kaygıyı da beraberinde getirir: “Sınır koymazsam kontrolü tamamen kaybetmez miyim?”

Oysa olumlu annebabalık bunun tam tersidir. Güvenli, ilgili ve destekleyici bir aile ortamı içinde çocuğun gelişimine uygun beklentiler koymayı, olumlu davranışları fark edip desteklemeyi ve sınırları öfkeyle değil tutarlılıkla sürdürebilmeyi kapsar.

Triple P’nin bizim için en değerli yanı, ebeveyni hazır reçeteleri bekleyen biri olarak görmemesidir. Program her davranış için “şunu yapın” demek yerine, ebeveynin kendi ailesinin ihtiyaçlarını okuyabilmesini, kendine hedefler koyabilmesini ve yeni bir güçlükle karşılaştığında çözüm üretebilmesini destekler.

Sürecin sonunda ebeveynin elinde kalan, birkaç teknikten çok daha kalıcı bir şeydir: kendi annebabalığına duyduğu güven.

Ergenlerin ebeveynleri de Triple P’ye katılabilir mi?

Evet. Ergenlik, ebeveynlerin en çok zorlandığı dönemlerden biridir ve bunun anlaşılır bir nedeni vardır: Dün elinizden tutan çocuk bugün kendi kararlarını vermek ister, kapısını kapatır, sizden çok arkadaşlarının sözünü dinler.

Ebeveyn bir yandan gencine alan tanımak, bir yandan da onu riskli seçimlerden korumak arasında sıkışır; kurallar, sorumluluklar ve aile içi iletişim yeniden tartışılır hâle gelir.

Group Teen Triple P tam da bu dönemin ihtiyaçları için tasarlanmış bir ebeveynlik programıdır. Kliniğimizde bu program da uygulanmaktadır; böylece küçük çocukların aileleriyle olduğu kadar ergenlerin ebeveynleriyle de kendi gelişim dönemlerine uygun ayrı grup çalışmaları yürütülebilmektedir.

Grup programı nasıl yürütülür?

Kliniğimizdeki grup çalışmaları sekiz hafta sürer ve 7–10 ebeveynle yürütülür. Bu sayı bilinçli bir tercihtir: Her ebeveynin kendi ailesini anlatabileceği, diğerlerinin deneyimlerinden yararlanabileceği ve kendini kalabalığın içinde kaybolmuş hissetmeyeceği bir grup büyüklüğü hedeflenir.

Grup oturumları yalnızca bilgi aktarılan didaktik dersler değildir. Ebeveynlerin aktif olarak katılıp deneyimleyerek öğrendikleri bir çalışma alanıdır.

Her hafta kendi evlerinde yaşadıklarını getirir, yeni becerileri kendi aile koşullarına göre uyarlar ve bir sonraki haftaya denemek üzere somut bir adımla ayrılırlar.

Çocuklar ya da gençler grup oturumlarına katılmaz; çalışma bütünüyle ebeveynlerle yürütülür.

Her aile için grup programı uygun mudur?

Her zaman değil. Triple P’nin temel ilkelerinden biri, aileye ihtiyacından daha az ya da daha yoğun değil, ihtiyacı kadar destek sunmaktır.

Çocukta ya da gençte kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme gerektiren belirtiler varsa, günlük yaşam ciddi biçimde aksamışsa, aile yoğun bir krizin içindeyse ya da ebeveynin ihtiyaçları bir grup çalışmasının sınırlarını aşıyorsa önce bireysel değerlendirme yapmak daha doğru olabilir.

Çocuk ve ergen psikiyatrisi pratiğimizde Triple P’yi bu nedenle bireysel değerlendirmenin ya da gerektiğinde yürütülen tedavinin yerine değil, onu tamamlayan bir destek olarak görüyoruz.

Sonuç: Triple P kimler için değerlendirilebilir?

Triple P – Olumlu Annebabalık Programı, yalnızca “sorunlu davranışı olan çocukların aileleri” için değil; çocuğunu ya da gencini yetiştirirken daha olumlu, tutarlı ve güvenli bir yol arayan, ebeveynliğine duyduğu güveni güçlendirmek ve günlük güçlükleri daha sistemli ele almak isteyen aileler için değerlendirilebilir.

Uzm. Dr. Perihan Turhan Gürbüz, Level 4 Group Triple P ve Level 4 Group Teen Triple P akredite uygulayıcısıdır. Kliniğimizde bu iki program sayesinde hem 0–12 yaş grubundaki çocukların hem de ergenlerin ebeveynleriyle, çocuklarının gelişim dönemine uygun ayrı gruplarda çalışılmaktadır.

Grup yapısı, program takvimi ve ön başvuru süreci hakkında ayrıntılı bilgiye Triple P – Olumlu Annebabalık Programı sayfasından ulaşabilirsiniz.