Türler (Kısa Özet)

• Fiziksel istismar: Darp, itme, yakma, sarsma vb.
• Duygusal istismar: Aşağılama, tehdit, dışlama; değersizlik duygusunu pekiştiren örüntüler.
• Cinsel istismar: Çocuğun anlamaya/rızaya uygun olmadığı her cinsel eylem ya da maruz bırakma.
• İhmal: Sağlık, güvenlik, beslenme, barınma, eğitim ve duygusal ihtiyaçların karşılanmaması.

Uyarı İşaretleri (Yaşa Göre)

• Beden–davranış: Açıklanamayan morluk/yanıklar, sık “kaza”, yaşıtına uymayan cinsel bilgi/davranış, alt ıslatma gibi gerilemeler, kabuslar–uyku bozukluğu, kaygı ve irritabilite, devamsızlık ve başarı düşüşü.
• İlişki kalıpları: Belirli kişiden aşırı kaçınma ya da yapışma; hediye/ayrıcalık karşılığı “susma”.
• Duygu durum: Umutsuzluk, donukluk, ani öfke; öz-değer düşüklüğü.
• İhmal ipuçları: Yetersiz beslenmiş görünüm, kirli/uygunsuz kıyafet, tedavi edilmemiş sağlık sorunları.
• Acil uyarılar: Öz zarar/İB düşüncesi, ağır yaralanma, akut cinsel saldırı şüphesi, güvenlik tehdidi (acil tıbbi ve adli başvuru gerektirir).

Ebeveyn ve Eğitimci Nasıl Yaklaşmalı?

• Dinle–inan–koru: Yargısız dinleme; güçlendirici kısa geri bildirim. Ayrıntılı sorgudan kaçınma.
• Gizlilik/mahremiyet: Uygun ortam; “gizlilik” sözü verip bildirimi geciktirmemek.
• Not tutma: Tarih–saat ve ifadelerin kısa, değişmeden kaydı.
• Tıbbi güvenlik: Gerekirse sağlık başvurusu; bulguların korunması.
• Okul iş birliği: Rehberlik ve idareyle koordinasyon; güvenli erişim planı.

Bildirim ve Etik Sorumluluk

Çocuğun yüksek yararı esastır. Ülkemizde istismar/ihmal şüphesinin bildirimi zorunludur; sağlık, eğitim ve bakım alanındaki profesyonellerin hukuki/mesleki sorumluluğu vardır. Sivil bireyler de gerekli mercilere başvurabilir.

Klinik Değerlendirme Nasıl Yürür?

• Bütüncül görüşme: İfade, davranış gözlemi, gelişim ve tıbbi öykü; okul/aile geri bildirimi.
• Tıbbi muayene ve kayıt: Gerekli tetkikler; yaralanma–enfeksiyon değerlendirmesi.
• Psikiyatrik değerlendirme: Travma belirtileri (yeniden yaşantılama, kaçınma, uyarılmışlık), duygu durum ve işlevsellik.
• Koruyucu plan: Güvenliğin sağlanması, travma odaklı destek, çok disiplinli izlem; gerektiğinde sosyal hizmet–adli birim koordinasyonu.
• Belgelendirme: Kısa, nesnel, tarih–saatli klinik kayıt; kurumsal prosedüre uygun görsel işaretleme.

Kanıta Dayalı Destek ve Tedavi İlkeleri

• TF-CBT: Yaşa uygun psikoeğitim, gevşeme ve duygu düzenleme, bilişsel yeniden yapılandırma, aşamalı travma anlatısı, ebeveyn katılımı ve güvenlik planı.
• Aile danışmanlığı: Güvenli bağlanma, tetikleyicileri tanıma, düzenli ritim–rutin inşası.
• Okul düzenlemeleri: Güvenli kişi, esnek sınav/ödev, duygu regülasyon köşeleri, zorbalığa sıfır tolerans.
• Farmakoterapi (gerektiğinde): Eşlik eden ağır depresyon/anksiyete/uyku sorunlarında, en düşük etkili doz ve yakın izlem ilkesiyle uzman hekim değerlendirmesi.
• Uzun vadeli izlem: Koruyucu faktörlerin güçlendirilmesi (spor–sanat–akran desteği) ve düzenli kontrol.

Kaçınılması Gereken Yaygın Hatalar

• “Aile içinde çözülür” ertelemesi.
• Ayrıntılı/çapraz sorgu ile anlatının etkilenmesi.
• Suçlayıcı dil ve ikincil travma.
• Sosyal medyada paylaşım ile mahremiyetin riske edilmesi.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Uyarı işaretleri ısrarlı biçimde sürüyor ya da istismar/ihmal şüphesi oluşuyorsa çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesi uygundur. Uzm. Dr. Perihan Turhan Gürbüz, travma/istismar şüphesini biyopsikososyal çerçevede ve ilgili kurumlarla koordineli biçimde ele alır; travma odaklı destek ve okul–aile iş birliğini içeren bireyselleştirilmiş planlar oluşturur.